Posts

မြန်မာဘာသာစကားရှိ ဗျည်းများအကြောင်း (အပိုင်း - ၃)

မြန်မာဘာသာစကားရှိ ‘ဗျည်း’ များအကြောင်း (အပိုင်း - ၃) “မြန်မာဘာသာစကားရှိ ‘ဗျည်း’ များအကြောင်း အပိုင်း (၂)” မှာ ဗျည်းဟာ သူ့ချည်းသက်သက် အသံမထွက်နိုင်ကြောင်း၊ သရကို အမှီပြုမှသာ အသံထွက်နိုင်ကြောင်း၊ မြန်မာဘာသာစကားမှာရှိတဲ့ ဗျည်းသံအရေအတွက်ကို ပညာရှင်အသီးသီးက အမျိုးမျိုးဆိုကြကြောင်း ပြောခဲ့ပါပြီ။ ဗျည်းသံတွေကို စာရေးတဲ့အခါမှာ အသုံးပြုနိုင်ဖို့ သင်္ကေတပြုလိုက်တဲ့အခါ ရလာတဲ့သင်္ကေတ တွေကို ဗျည်းအက္ခရာလို့ခေါ်ပါတယ်။ “မြန်မာဗျည်းအရေအတွက်နှင့်ပတ်သက်၍ ပညာရှင်များ အယူအဆကွဲပြားကြမည်ဖြစ်ပါသည်။ က၊ ခ၊ ဂ၊ ဃ၊ င၊ စ၊ ဆ၊ ဇ၊ ဈ၊ ည၊ ဋ၊ ဌ၊ ဍ၊ ဎ၊ ဏ၊ တ၊ ထ၊ ဒ၊ ဓ၊ န၊ ပ၊ ဖ၊ ဗ၊ ဘ၊ မ၊ ယ၊ ရ၊ လ၊ သ၊ သ၊ ဟ၊ ဠ၊ အ ဟူ၍ ဗျည်း သုံးဆယ့်သုံးလုံးရှိသည်ဟူသော အယူအဆမှာ အများနားလည်လက်ခံထားသော အယူအဆဖြစ်ပါသည်။” ဟု ဆရာကြီး မောင်ခင်မင် (ဓနုဖြူ) က ဆိုပါတယ်။  အထက်ကဖော်ပြခဲ့တဲ့ မြန်မာဗျည်း (၃၃) လုံးထဲမှာ ‘ဂ - ဃ၊ ဇ - ဈ၊ ဋ - တ၊ ဌ - ထ၊ ဍ - ဎ၊ ဒ - ဓ၊ ဏ - န၊ ဗ - ဘ၊ ယ - ရ၊ လ - ဠ’ ဆိုပြီး အသံတူ အရေးကွဲသောဗျည်းတွေ ပါဝင်နေပါတယ်။ အဲဒီဗျည်းတွေဟာ မြန်မာဘာသာစကားမှာ အသံတူအရေးကွဲဗျည်းတွေသာဖြစ်ပေမဲ့ ပါဠိဘာသာစကား မှာတော့ အသံလည်းမတူ အရေးလ...

မြန်မာဘာသာစကားရှိ ဗျည်းများအကြောင်း (အပိုင်း - ၂)

မြန်မာဘာသာစကားရှိ ‘ဗျည်း’ များအကြောင်း (အပိုင်း - ၂) “မြန်မာဘာသာစကားရှိ ‘ဗျည်း’ များအကြောင်း အပိုင်း (၁)” မှာ ဗျည်းဆိုတာ စကားသံဖြစ်အင်္ဂါ အစိတ်အပိုင်းတွေရဲ့  ‘ပိတ်ဆို့’ ‘တားဆီး’ ခြင်းကို ခံရပြီးမှ ခံတွင်းအပြင်ဘက်သို့ ထွက်ခွင့်ရတဲ့အသံ ဖြစ်ကြောင်း ဆိုခဲ့ပါပြီ။ စကားသံဖြစ်အင်္ဂါတွေရဲ့ ပိတ်ဆို့တားဆီးတယ်ဆိုတာကိုလည်း မြန်မာဗျည်းတွေ ထဲက ‘ပ၊ ဖ၊ ဗ၊ ဘ၊ မ’ တို့ဖြစ်ပေါ်လာပုံနဲ့ သာဓကဆောင်ခဲ့ပါပြီ။ ‘ဗျည်း’ ဟာ အသံဖြစ်ပေမဲ့ သူ့ချည်းသက်သက် အသံမထွက်နိုင်ပါ။ ‘သရသံ’ ကို အမှီပြုမှသာ အသံထွက်နိုင်ပါတယ်။ “ဗျည်းသံ၏ အတိုင်းအရှည်သည် တစ်မတြာခေါ် လက်ဖျစ်တစ်တွက် မျက်စိတစ်မှိတ် လျှပ်တစ်ပြက်ကာလ၏ တစ်ဝက် (မတြာဝက်) မျှသာရှိသည့်အတွက် အလွန်တိုတောင်း သောကြောင့်မိမိဘာသာ အသံမထွက်နိုင်ခြင်းဖြစ်ပါသည်။ ဗျည်းသံမှန်သမျှကို သရသံနှင့်တွဲစပ်မှ အသံထွက်နိုင်ပါသည်” လို့ ဆရာကြီးမောင်ခင်မင် (ဓနုဖြူ)က မိန့်ဆိုထားပါတယ်။  ‘က’ ဆိုတဲ့ ဗျည်းသံ ထွက်နိုင်ဖို့ ‘က- ဗျည်း’ ရယ် ‘အ - သရ’ ရယ်ပေါင်းမှသာ အသံထွက်နိုင် ပါတယ်။ ဒါကြောင့် ‘သရ’ နဲ့ မပေါင်းရသေးတဲ့ ‘ဗျည်း’ ကို သင်္ကေတပြု တဲ့အခါ ‘ဗျည်း’ ပေါ်မှာ ‘တံခွန်လွှား’ ပြီး ရေးပါတယ်။...

မြန်မာဘာသာစကားရှိ ဗျည်းများအကြောင်း (အပိုင်း - ၁)

မြန်မာဘာသာစကားရှိ ‘ဗျည်း’ များအကြောင်း (အပိုင်း - ၁) ကမ္ဘာပေါ်မှာ ဘာသာစကားပေါင်း ၅၀၀၀ ကျော်ရှိတယ်လို့ ဘာသာစကားလေ့လာသူ ပညာရှင် တွေ ဆိုကြပါတယ်။ ဆရာကြီး မောင်ခင်မင် (ဓနုဖြူ) က ‘ဘာသာစကားကမ္ဘာကြီး’ လို့ပင် တင်စားခဲ့ပါ တယ်။  အဲဒီလောကျမြားလှနျးတဲ့ ဘာသာစကားတှကေို လေ့လာကွညျ့တဲ့အခါ ဘာသာစကားတစျခုနဲ့ အခွားဘာသာစကားတစျခု မတူညီကှဲပွားမှုတှေ အနညျးနဲ့အမြားဆိုသလို ရှိနေကွောငျးလညျး တှေ့ရပါ တယျ။ တစျခုနဲ့တစျခု ထပျတူကအြောငျတူတယျဆိုတဲ့ ဘာသာစကား ကမ်ဘာပေါျမှာ မရှိပါလို့လညျး ပညာရှငျတှေ ဆိုကွပါတယျ။  ဥပမာ - ‘တရုတ်ဘာသာစကား’ က စကားလုံးတွေဟာ စကားသံတစ်သံ အနက်တစ်ချက် ထွက်တဲ့ ‘ဧကဝဏ္ဏ’ စကားလုံးတွေ ဖြစ်ပြီး ‘မြန်မာဘာသာစကား’ က စကားလုံးတွေမှာ စကားသံ တစ်သံ အနက်တစ်ချက်ထွက်တဲ့ ‘ဧကဝဏ္ဏ’ စကားလုံးတွေရှိသလို အသံနှစ်သံ သုံးသံထွက်မှ အနက်တစ်ချက် ထွက်လေ့ရှိတဲ့ ‘ဗဟုဝဏ္ဏ’ စကားလုံးတွေ ရှိကြောင်းလည်း တွေ့နိုင်ပါတယ်။ ‘မြန်မာဘာသာစကား’ ရဲ့ ဝါကျဖွဲ့ထုံးနဲ့ ‘အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကား’ ရဲ့ ဝါကျဖွဲ့ထုံးကို နှိုင်းယှဉ် ကြည့်တဲ့အခါ မြန်မာဝါကျတွေမှာ ‘ကြိယာ’ ဟာ ဝါကျရဲ့ အဆုံးမှာ ထားဖွဲ့လေ့ရှိပြီး အင်္ဂလိပ်ဝါကျ တွေမှာ ကြိယာကို ‘က...

အသုံးမှားတတ်သော "ပဲ" နှင့် "ဘဲ" အကြောင်း

အသုံးမှားတတ်သော “ပဲ” နဲ့ “ဘဲ” ———————————————— မြန်မာစာရေးတဲ့အခါ အသံထွက်ဆင်တူတဲ့အတွက် စာလုံးပေါင်းသတ်ပုံမှားတတ်တဲ့စကားလုံးတွေ အများကြီးရှိကြောင်း “မှီ၊ မီ”၊ “လျင်၊ လျှင်” အသုံးတွေကို သာဓကပြပြီး ကျွန်တော်ရေးခဲ့ပါတယ်။ အခုလည်း အသံထွက်ဆင်တူပြီး စာလုံးပေါင်းအမှားများတဲ့ “ပဲ” နဲ့ “ဘဲ” အကြောင်း နည်းနည်းပြောချင်ပါတယ်။ “ပဲ” ရဲ့အနက်ကို မြန်မာအဘိဓာန်မှာ - “ပဲ ၁၊ န - အသီးအစေ့စားရသော အသီးတောင့်သီးသည့် အပင်မျိုး။ ပဲ ၂၊ စည်း - ၁၊ (အပြော) ရည်ညွှန်းသောပုဒ်ကို လေးနက်စေသော စကားလုံး။ “လူပဲ။ နတ်ပဲ”။ ၂၊ ကြိယာ၏အနက်ကို ကန့်သတ်လိုရာ၌ သုံးသော စကားလုံး။ “စားရုံပဲ စားသည်”။ ပဲ ၃၊ န - ၁၊ (တစ်ကျပ်သား၊ တစ်လက်မ၏) ဆယ့်ခြောက်ပုံတစ်ပုံ ပမာဏ။ ၂၊ (ဗြိတိသျှခေတ်သုံး) ငွေတစ်ကျပ်၏ ဆယ့်ခြောက်ပုံတစ်ပုံပမာဏ။ (ရှေးမြန်မာနိုင်ငံသုံး) ငွေတစ်ကျပ်၏ နှစ်ဆယ်ပုံတစ်ပုံ။” လို့ အနက် ၃ ခု ဖွင့်ထားပါတယ်။  အနက် (၁) နဲ့ (၃) က အနက်မှား၊ အသုံးမှားစရာ အကြောင်းမရှိပါ။ အသုံးမှားနိုင်တာက အနက် (၂) ဖြစ်ပါတယ်။ အနက် (၁) နာမ်အနက်ဖြစ်ပါတယ်။ “အသီးအစေ့စားရသော အသီးတောင့်သီးသည့် အပင်မျိုး” ဖြစ်ကြောင်း ဖွင့်ဆိုထားပါတယ်။ ...

"ဖြင့်" "နှင့်" ပါတဲ့ အသုံးခံပြပုဒ်များအကြောင်း

“ ဖြင့် ” နဲ့ “ နှင့် ” ပါတဲ့ အသုံးခံပြပုဒ်အကြောင်း --------------------------------------- “ ဖြင့် ” နဲ့ “ နှင့် ” ပါတဲ့ အသုံးခံပြပုဒ် အကြောင်း နည်းနည်းပြောချင်ပါတယ်။ မြန်မာစာ၊ မြန်မာစကားမှာ တစ်ခုခုကိုသုံးပြီး လုပ်ကိုင်ဆောင်ရွက်ရွက်ကြောင်း ပြောဆိုတဲ့အခါ အသုံးပြုရာစကားလုံး နောက်မှာ ကပ်လိုက်ရတဲ့စကားလုံး ( ၂ ) လုံးရှိပါတယ်။ အဲဒါတွေက “ ဖြင့် ” နဲ့ “ နှင့် ” ပါ။ အသုံးခံပြဝိဘတ်၊ အသုံးခံပြစကားလုံးလို့ ခေါ်ပါတယ်။ ဖြင့်နဲ့ နှင့် ကပ်သုံးထားတဲ့ စကားလုံးကိုတော့ အသုံးခံပြပုဒ်လို့ ခေါ်ပါတယ်။ ဥပမာ - " ခွေးကို တုတ်ဖြင့် ရိုက်သည်။ " " ကားနှင့် လာခေါ်ပါ။ " ဆိုတဲ့ဝါကျတွေမှာ ခွေးကို ရိုက်ရာမှာ တုတ်ကို အသုံးပြုကြောင်း၊ လာခေါ်ရာတွင် ကားကိုအသုံးပြုရမည် ဖြစ်ကြောင်း ပေါ်လွင်စေသောစကားလုံးမှာ “ ဖြင့် ” ၊ “ နှင့် ” တို့ဖြစ်ပါတယ်။ “ ဖြင့်၊ နှင့် ” နှစ်လုံးအနက် အသုံးမှားနိုင်သော စကားလုံးဟာ “ နှင့် ” ဖြစ်ပါတယ်။ ဥပမာ - “ မောင်ဘသည် တုတ်ဖြင့် မောင်လှကိုရိုက်သည် ” ဆိုတဲ့ဝါကျမှာ မောင်ဘဟာ မောင်လှကို ရိုက်ရာတွင် တုတ်ကိုအသုံးပြုကြော...