Posts

ကြိယာထောက်ပစ္စည်းများအကြောင်း

ကြိယာထောက်ပစ္စည်းများအကြောင်း ----------------------  “သာ၊ သာလျှင်၊ ချည်း၊ တော့” စတဲ့ မြန်မာဘာသာစကားမှာရှိတဲ့ နာမ်ထောက်ပစ္စည်းများအကြောင်းကို ကျွန်တော်ရေးခဲ့ပါပြီ။ နာမ်ထောက်ပစ္စည်းများအကြောင်း သိပြီးလျှင် ကြိယာထောက်ပစ္စည်းများအကြောင်းကိုလည်း သိထားသင့်သည်ဟု ယူဆပါတယ်။ မြန်မာဘာသာစကားမှာ ကြိယာတွေရဲ့အနက်ကို ထူးခြားသွားအောင် ကူညီထောက်ပံ့ပေးတဲ့ စကားလုံးလေးတွေ ရှိပါတယ်။ အဲဒီစကားလုံးလေးတွေကို “ကြိယာထောက်ပစ္စည်း” လို့ ခေါ်ပါတယ်။ ကြိယာထောက်ပစ္စည်းစကားလုံးတွေ မြန်မာဘာသာစကားမှာ အများအပြားရှိပါတယ်။ အဲဒီထဲက တချို့ကတော့ “ချင်၊ တတ်၊ နိုင်၊ ဖူး၊ ဝံ့၊ ခဲ၊ ခဲ့၊ မိ၊ သင့်၊ ရှာ၊ လွန်း၊ လှ၊ ရက်၊ သေး” တို့ ဖြစ်ကြပါတယ်။ “ချင်” က ကြိယာတွေရဲ့အနက်ကို “ဆန္ဒရှိ” ကြောင်း ဖော်ပြပြီး ထူးခြားအောင် ကူညီထောက်ပံ့ပေးပါတယ်။ ဥပမာ - (၁) “သမ္မတဦးသိန်းစိန်လက်ထက်တွင် လွှတ်တော်အမတ်များသည် ငါးနှစ်တိုင်တိုင် တစ်လလျှင် လစာငွေ ဆယ်သိန်းကျပ် ရနေပါလျက် ဆင်းရဲမွဲတေနေသော ကျွန်ုပ်တို့နိုင်ငံဆီမှ နိုင်ငံရေးပင်စင်ဆိုသည်ကို အရှက်မဲ့စွာ ယူသည်။” (၂) “သမ္မတဦးသိန်းစိန်လက်ထက်တွင် လွှတ်တော်အမတ်များသည် ငါးနှစ်တိုင်တိုင် တစ်လလျှင် လ...

"ငြီး"၊ "ညီး" နဲ့ "ညည်း" တို့အကြောင်း

“ငြီး”၊ “ညီး” နဲ့ “ညည်း” တို့အကြောင်း ----------------------------------------------------- မြန်မာစာရေးသားရာမှာ အသံထွက်ကြောင့် မှားရေးတတ်တဲ့အထဲ “ငြီး”၊ “ညီး” နဲ့ “ညည်း” တို့လည်း ပါပါတယ်။ ဥပမာ - “ပူလောင်လွန်းလှသော မန္တလေးရာသီဥတုကို ကျွန်တော် ငြီးငွေ့နေပြီ” လို့ ရေးရမှာလား၊ “ပူလောင် လွန်းလှသော မန္တလေးရာသီဥတုကို ကျွန်တော် ညီးငွေ့နေပြီ” လို့ ရေးရမှာလား၊ “ပူလောင်လွန်းလှသော မန္တလေး ရာသီဥတုကို ကျွန်တော် ညည်းငွေ့နေပြီ” လို့ ရေးရမှာလား မကွဲပြားတတ်ပါဘူး။ “ပူပြင်းလှသော ရာသီဥတုဒဏ်ကြောင့် မောင်လှသည် ငြီးငြူနေလေသည်” လို့ ရေးရမှာလား၊ “ပူပြင်း လှသော ရာသီဥတုဒဏ်ကြောင့် မောင်လှသည် ညီးငြူနေသည်” လို့ ရေးရမှာလား၊ “ပူပြင်းလှသော ရာသီဥတုဒဏ် ကြောင့် မောင်လှသည် ညည်းညူနေသည်” လို့ ရေးရမှာလား ရောထွေးနေတတ်ပါတယ်။ “ငြီး” ကို မြန်မာအဘိဓာန်မှာ - “ငြီး၊ ကြိ - ငြီးငွေ့သည်။” လို့ အနက်ဖွင့်ထားပါတယ်။ “ငြီးငွေ့” ရဲ့အနက်ကိုတော့ “ငြီးငွေ့၊ ကြိ - နှစ်သက်ခြင်း လျော့နည်းသွားသည်။” လို့ အနက်ဖွင့်ထားပါတယ်။ ဒါကြောင့် “ နှစ်သက်မှု လျော့နည်းသွား” ကြောင်း၊ “မနှစ်သက်တော့ကြောင်း” ပြလိုတဲ့ အခါမှာ “ငြီး” ကို သုံးရမှာ ဖြစ...

"ချင်း" နှင့် "ခြင်း" အကြောင်း

"ချင်း" နဲ့ "ခြင်း" အကြောင်း ------------------- မြန်မာစာရေးသားရာမှာ အသံထွက်ကြောင့်မှားတတ်တဲ့အထဲ "ချင်း" နဲ့ "ခြင်း" လည်း ပါပါတယ်။ ဥပမာ - "မဲရုံအတွင်းသို့ လူတစ်ဦး'ချင်း' ဝင်၍မဲပေးရမည်" လို့ ရေးရမှာလား၊ "မဲရုံအတွင်းသို့ လူတစ်ဦး'ခြင်း' ဝင်၍ မဲပေးရမည်" လို့ ရေးရမှာလား မကွဲပြားတတ်ပါဘူး။ "အစိုးရသစ် တက်တက်'ချင်း' လုပ်ရမည့်အလုပ်မှာ တရားဥပဒေစိုးမိုးရေးသာ ဖြစ်သည်ဟု ကျွန်ုပ်ယူဆမိ သည်" လို့ ရေးရမှာလား၊ "အစိုးရသစ် တက်တက်'ခြင်း' လုပ်ရမည့်အလုပ်မှာ တရားဥပဒေစိုးမိုးရေးသာ ဖြစ်သည်ဟု ကျွန်ုပ်ယူဆမိသည်" လို့ ရေးရမှာလား ရောထွေးနေတတ်ပါတယ်။ "ချင်း" ကို မြန်မာအဘိဓာန်မှာ - ချင်း ၁၊ နစ - သင်း။ သူ။ စည်း ၁ - တစ်ခုစီ၊ တစ်ဦးစီ ဖြစ်ပျက်ခြင်းသဘောကို ပြသော စကားလုံး။ "တစ်ဦးချင်းခေါ်ပါ။ စာတစ်ရွက်ချင်းလှန်ပါ။" ၂ - တစ်ပြိုင်နက်၊ တစ်ချက်တည်းဖြစ်သော သဘောကို ပြသော စကားလုံး။ "ရောက်လျှင် ရောက်ချင်း။" ၃ - တူညီလိုက်လျောသောအဖြစ်ကို ပြသော စကားလုံး။...

"ကျ" နှင့် "ကြ" အကြောင်း

“ကျ” နဲ့ “ကြ” အကြောင်း ---------------------------------  မြန်မာစာရေးသားရာမှာ အသံထွက်ကြောင့် မှားသုံးတတ်တဲ့အထဲ “ကျ” နဲ့  “ကြ” လည်း ပါပါတယ်။  ဥပမာ -  “စားကျပါဦး” လို့ရေးရမှာလား၊ “စားကြပါဦး” လို့ ရေးရမှာလား မကွဲပြားတတ်ကြပါဘူး။ “ကျောင်းသား တွေ သွေးကွဲကုန်ကြပြီ” လို့ ရေးရမှာလား၊ “ကျောင်းသားတွေ သွေးကွဲကုန်ကျပြီ” လို့ ရေးရမှာလား ရောထွေးနေ တတ်ပါတယ်။  “ကျ” ကို မြန်မာအဘိဓာန်မှာ - ကျ၊ ကြိ - ၁၊ အမြင့်မှ အနိမ့်သို့၊ အမြတ်မှ အယုတ်သို့၊ အများမှ အနည်းသို့ သက်ဆင်းဆိုက်ရောက်သည်။ “စားပွဲပေါ်သို့ရေကျသည်။ ငရဲကျသည်။ ဈေးကျသည်။”    ၂၊  (တစ်စုံတစ်ခုသော အခြေအနေ၊ အချိန်ကာလသို့) ရောက်သည်။ “နေရာကျ။ တောကျ။ သင်္ကြန်ကျ”    ၃၊  တစ်စုံတစ်ခုသော အရေအတွက်သို့ ရောက်သည်။ “လက်ကောက်ငါးရန် ကျပြီ။”    ၄၊  ကြွင်းကျန်သည်။ “စာကျသည်။”    ၅၊  အမြောက်အမြား လာသည်၊ ရောက်သည်။ “ဧည့်သည်ကျသည်။ ဈေးဝယ်များ ကျနေပြီ။”    ၆၊  နှစ်သက်သည်။ ကြိုက်သည်။ “ကျအောင်ပြောတတ်သည်။”    ၇၊  လျော့ပါးဆုတ်ယုတ်သည်။ “အရွယ်ကျသည်...

'စိတ်' နဲ့ 'စိပ်' အကြောင်း

မြန်မာစာရေးသားရာမှာ အသံထွက်ကြောင့် မှားတတ်တဲ့အထဲ ‘စိတ်’ နဲ့ ‘စိပ်’ လည်း ပါဝင်ပါတယ်။ ဥပမာ - ‘သင်္ကြန်တွင်း စိတ်အေးလက်အေး စိတ်ပုတီးလေး စိတ်နေချင်တယ်’ လို့ ရေးရမှာလား၊ ‘သင်္ကြန်တွင်း စိတ်အေးလက်အေး စိပ်ပုတီးလေး စိပ်နေချင်တယ်’ လို့ ရေးရမှာလား မကွဲပြားတတ်ပါဘူး။ ‘ဧည့်သည်ကို ဖရဲသီးစိတ်ကလေးနဲ့ ဧည့်ခံပါဦး’ လို့ ရေးရမှာလား ‘ဧည့်သည်ကို ဖရဲသီးစိပ်ကလေးနဲ့ ဧည့်ခံပါဦး’ လို့ ရေးရမှာလား ရောထွေးနေတတ်ပါတယ်။ ‘စိတ်’ ကို မြန်မာအဘိဓာန်မှာ - စိတ် ၁၊ န - ၁၊ အာရုံကို သိတတ်သော သဘောတရား။ ၂၊ သဘောထား။ ၃၊ စွဲလမ်းချက်။ “သားစိတ်နှင့် သေပြီ။” စိတ် ၂၊ ကြိ - ခွဲခြမ်းသည်။ န - တစ်တင်း၏ လေးပုံတစ်ပုံ။ လို့ အနက် (၂) မျိုး ဖွင့်ဆိုထားပါတယ်။ အနက် (၁) က နာမ်အနက် ဖြစ်ပါတယ်။ နာမ်အနက် (၃) မျိုး ပြထားပါတယ်။ ပထမအနက်မှာ ‘အာရုံကို သိတတ်တဲ့သည်။ဘောတရား’ ဖြစ်ကြောင်း ဖွင့်ဆိုထားပါတယ်။ ဥပမာ - ‘အမောင်ကျောင်းသားတို့ရယ် ခေတ်ကိုကြည့်မြင်နိုင်တဲ့ ‘စိတ်’ ကလေးများ ထားပါဦး။’ ‘တွေးတတ်မြင်တတ်တဲ့ ‘စိတ်’ ဟာ ပညာကိုအရင်းခံတယ်ဆိုတာ အမောင်ကျောင်းသားတို့ကို သိစေချင်လိုက်ပါဘိ။’ ဆိုတဲ့ ဝါကျတွေမှာ ‘စိတ်’ ဟာ ‘အာရုံကို သိတတ...

မြန်မာဘာသာစကားရှိ ‘ဗျည်း’ များအကြောင်း အပိုင်း (၃)

“မြန်မာဘာသာစကားရှိ ‘ဗျည်း’ များအကြောင်း အပိုင်း (၂)” မှာ ဗျည်းဟာ သူ့ချည်းသက်သက် အသံမထွက်နိုင်ကြောင်း၊ သရကို အမှီပြုမှသာ အသံထွက်နိုင်ကြောင်း၊ မြန်မာဘာသာစကားမှာရှိတဲ့ ဗျည်းသံအရေအတွက်ကို ပညာရှင်အသီးသီးက အမျိုးမျိုးဆိုကြကြောင်း ပြောခဲ့ပါပြီ။ ဗျည်းသံတွေကို စာရေးတဲ့အခါမှာ အသုံးပြုနိုင်ဖို့ သင်္ကေတပြုလိုက်တဲ့အခါ ရလာတဲ့သင်္ကေတ တွေကို ဗျည်းအက္ခရာလို့ခေါ်ပါတယ်။ “မြန်မာဗျည်းအရေအတွက်နှင့်ပတ်သက်၍ ပညာရှင်များ အယူအဆကွဲပြားကြမည်ဖြစ်ပါသည်။ က၊ ခ၊ ဂ၊ ဃ၊ င၊ စ၊ ဆ၊ ဇ၊ ဈ၊ ည၊ ဋ၊ ဌ၊ ဍ၊ ဎ၊ ဏ၊ တ၊ ထ၊ ဒ၊ ဓ၊ န၊ ပ၊ ဖ၊ ဗ၊ ဘ၊ မ၊ ယ၊ ရ၊ လ၊ သ၊ သ၊ ဟ၊ ဠ၊ အ ဟူ၍ ဗျည်း သုံးဆယ့်သုံးလုံးရှိသည်ဟူသော အယူအဆမှာ အများနားလည်လက်ခံထားသော အယူအဆဖြစ်ပါသည်။” ဟု ဆရာကြီး မောင်ခင်မင် (ဓနုဖြူ) က ဆိုပါတယ်။ အထက်ကဖော်ပြခဲ့တဲ့ မြန်မာဗျည်း (၃၃) လုံးထဲမှာ ‘ဂ - ဃ၊ ဇ - ဈ၊ ဋ - တ၊ ဌ - ထ၊ ဍ - ဎ၊ ဒ - ဓ၊ ဏ - န၊ ဗ - ဘ၊ ယ - ရ၊ လ - ဠ’ ဆိုပြီး အသံတူ အရေးကွဲသောဗျည်းတွေ ပါဝင်နေပါတယ်။ အဲဒီဗျည်းတွေဟာ မြန်မာဘာသာစကားမှာ အသံတူအရေးကွဲဗျည်းတွေသာဖြစ်ပေမဲ့ ပါဠိဘာသာစကား မှာတော့ အသံလည်းမတူ အရေးလည်းကွဲတဲ့ ဗျည်းတွေဖြစ်ကြပါတယ်။ (ထိုအကြောင်းကို နောက်တွင် အကျယ်ဆ...

‘ဝိုက်ချ’ နှင့် ‘မောက်ချ’ အကြောင်း

မြန်မာစာရေးသားရာမှာ ‘အာ’ သရ အတွက် သင်္ကေတအဖြစ် ‘ဝိုက်ချ (-ာ)’ နဲ့ ‘မောက်ချ (-ါ)’ ကို သုံးရပါတယ်။ အဲဒီသင်္ကေတတွေကို သုံးတဲ့အခါ ဘယ်ဗျည်းနဲ့တွဲရင် ဘယ်သင်္ကေတကို သုံးရမယ်ဆိုတာ ရောထွေး ဝေဝါးတတ်ပါတယ်။ ဥပမာ - ‘ဓာတ်ပုံ’ လို့ ရေးရမှာလား ‘ဓါတ်ပုံ’ လို့ ရေးရမှာလား မကွဲပြားတတ်ပါဘူး။ ‘ဓား’ လို့ ရေးရမှာလား ‘ဓါး’ လို့ ရေးရမှာလား ရောထွေးနေတတ်ပါတယ်။ အစဉ်အလာအရ မြန်မာဘာသာစကားမှာ ဗျည်း (၃၃) လုံးရှိတယ်လို့ဆိုကြပါတယ်။ အဲဒီဗျည်း (၃၃) လုံး ထဲက ‘ခ’ ‘ဂ’ ‘င’ ‘ပ’ ‘ဒ’ ‘ဝ’ ဆိုတဲ့ ဗျည်း (၆) လုံးကလွဲရင် ကျန်တဲ့ဗျည်းတွေအားလုံးမှာ ‘အာ’ သရ သင်္ကေတ နဲ့တွဲတဲ့အခါ ‘ဝိုက်ချ (-ာ)’ ကို သုံးပါတယ်။ အထက်ကဖော်ပြခဲ့တဲ့ ဗျည်း (၆) လုံးကို ‘အာ’ သရသင်္ကေတ ‘ဝိုက်ချ (-ာ)’ နဲ့ တွဲတဲ့အခါအောက်ပါ အတိုင်း ဖြစ်လာပါတယ်။ ‘ခ’ ကို ဝိုက်ချနဲ့ တွဲတဲ့အခါ ‘ခာ’ ဖြစ်လာပြီး ‘ဆ’ နဲ့ တူနေပါတယ်။ ‘ဂ’ ကို ဝိုက်ချနဲ့ တွဲတဲ့အခါ ‘ဂာ’ ဖြစ်လာပြီး ‘က’ နဲ့ တူနေပါတယ်။ ‘င’ ကို ဝိုက်ချနဲ့တွဲတဲ့အခါ ‘ငာ’ ဖြစ်လာပြီး ‘က’ နဲ့ တူနေပါတယ်။ ‘ပ’ ကို ဝိုက်ချနဲ့တွဲတဲ့အခါ ‘ပာ’ ဖြစ်လာပြီး ‘ဟ’ နဲ့ တူနေပါတယ်။ ‘ဒ’ ကို ဝိုက်ချနဲ့တွဲတဲ့အခါ ‘ဒာ’ ဖြစ်လာပြီး ‘အ’ နဲ့ တူနေပါတယ်...